اهمیت موضوع شناسی در استدلال فقهی

نسبت به موضوعات قديمى بايد گفت عناوين مختلفى در ابواب فقهى در فقه ما مطرح شده است كه در مورد بعضى از اين موضوعات دقت كافى نشده است البته در برخى هم تحقيقاتى شده است مثل تحقق اوقات صلات و قبله و اوزان و مقادير ولى در خيلى از آن موضوعات تحقيقات كاملى صورت نگرفته است

در اين كه استدلال فقهى دقيق تر بشود و خطائى در آن موجود نباشد، فهم موضوعات مربوط به فقه و مسائل فقه است چه موضوعات قديم و چه موضوعات جديد و مستحدثه زيرا كه فهم دقيق و علمى اين موضوعات خيلى مهم است مثلاً نسبت به موضوعات قديمى بايد گفت عناوين مختلفى در ابواب فقهى در فقه ما مطرح شده است كه در مورد بعضى از اين موضوعات دقت كافى نشده است البته در برخى هم تحقيقاتى شده است مثل تحقق اوقات صلات و قبله و اوزان و مقادير ولى در خيلى از آن موضوعات تحقيقات كاملى صورت نگرفته است مثلا در مورد اين موضوع كه خوردن حيوانات دريايى كه فلس دارند جايز است تحقيق نشده كه اين فلس چيست ؟ امروزه 4 نوع فلس كشف شده است كه برخى از آنها با چشم مسلح ديده مى شود و برخى هم استخوانى هستند سؤال اينجاست كه آيا تمام اينها فلس محسوب مى شود يا نه؟ مثال ديگر انواع طيور محرم است كه بايد صفيف آنها بيش از دفيفشان باشد و يا موضوع استحاله كه به چه چيزى انجام مى گيرد آيا اين مواد شيميايى كه به اجزا ميته مى زنند و آنها را به چيز ديگرى تبديل مى كنند مصداق استحاله است يا خير و يا مثلا الكل و انواع مصنوعى آنها مانند آنچه كه متخذ از خمر هست، مى باشند تا نجس باشد؟ و آيا حكم خمر را دارند؟ و اينها و صدها موضوع ديگر فقهى گرچه موضوعات احكام هستند ولى تحقيق در آنها براى فقيه مهم است چون گاهى اوقات مشخص كردن آنها مربوط به فقيه مى شود چون در شبهه مفهوميه مؤثر است و شبهه و اختلاف و شك در حدود مفهومى آنها است.

پس اولا: خيلى از موضوعات در شبهه مفهوميه مؤثر مى باشند كه تشخيص آنها وظيفه فقيه است نه مقلّد و ثانياً اين كه برخى از اين موضوعات كلى و دقيق هستند مثل اوزان مقادير كه مكلف قادر نيست آن موضوع را بشناسد ولذا در فقه امروز موضوع شناسى مفهومى و مصداقى هر دو لازم و ضرورى است.

اين مطلب در نوع دوم از موضوعات يعنى موضوعات جديد الحدوث نيازمند به تحقيق بيشترى است مثلا مرگ مغزى – حيات نباتى – آيا مرگ است يا خير ؟ كه با دستگاه حيات نباتى بدن انسان را تا مدتها نگه مى دارند و در مسائل مستحدثه علم طب اين قبيل موضوعات مستحدثه زياد وجود دارد كه اين موضوعات نيازمند بررسى و تحقيق است مثلاً در باب معاملات، عقود و معاملات جديد زيادى وجود دارد كه بايد تشخيص داد مندرج تحت كدام معامله است و آيا صحيح است يا باطل، مثلاً اينكه اين بانك ها چه عقودى را انجام مى دهند و ماهيت انواع معاملات عديده اى كه انجام مى دهند صحيح است يا خير و داراى چه احكامى است و همچنين حقيقت پول اعتبارى ـ اسكناس ـ چيست كه فهم حقيقت اين موارد لازم است و تا اين موضوعات در فقه شناخته نشود نمى توان حكم آن را استنباط كرد و تمام اين موارد را مى توان تحت عنوان موضوع شناسى جمع كنيم چه موضوعات مستحدثه و چه حدود و مصاديق موضوعات قديمه كه الى ماشاء الله اين موضوعات زياد هستند .

 

درس خارج فقه: آیت الله العظمی هاشمی شاهرودی رحمه الله / جلسه ی 459/ یکشنبه  1393/2/7/ دریافت صوت

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.